نشستهای هفتگی مبلغان فعال در عرصه تبلیغ بینالمللی مؤسسه گفتوگوی دینی وحدت از سر گرفته شد. نخستین جلسه این سلسله نشستها اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ برگزار شد و در آن، گزارشی از فعالیتهای مجازی مؤسسه در خلال جنگ، بررسی مرحله دوم فعالیت فرهنگی در فضای مجازی، برنامه جذب و توانمندسازی طلاب علوم دینی دارای مهارتهای زبانی، و نیز راهکارهای توسعه فعالیت تبلیغی بینالمللی و معرفی مجمع خیرین حامی تبلیغ بینالملل مورد بحث قرار گرفت.
در جریان این نشست، «آقای مغربی» سخنرانیای درباره مهمترین تحولات کنونی در سطوح منطقهای و تمدنی ایراد کرد که متن آن به شرح زیر است:
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمين، وصلى الله على محمد وآله الطيبين الطاهرين.
این روز خجسته، سالروز ازدواج دو نور، امیرالمؤمنین امام علی(ع) و بانوی زنان جهان حضرت فاطمه زهرا(س) را گرامی میداریم؛ مناسبتی مبارک که مفاهیم ایمان، ولایت و خانواده صالح را به ما یادآور میشود.
نخست: تحولات جهانی و سقوط سلطه غرب
آنچه امروز شاهد هستیم، صرفاً یک درگیری نظامی نیست که با معیارهای متعارف نظامی سنجیده شود، و تنها یک داستان قهرمانانه یا حماسی میان نیروهای تجاوزگر، یعنی آمریکا، رژیم صهیونیستی و همپیمانان غربی و برخی نظامهای عربی آنان به شمار نمیرود. این رویارویی، با وجود اهمیت نظامی و تأثیرش بر ترسیم چشمانداز منطقه و تغییر معادلات آن، در ژرفای خود ابعاد تمدنی و فرهنگی بسیار گستردهتری را در بر دارد.
نشانههای این تحول تمدنی از آنچه در غزه رخ داد آغاز شد؛ زمانی که غرب در برابر ملتهای جهان بهعنوان شریک جنایت نسلکشی علیه مردمی که خواهان آزادی و حق رهایی خود بودند، آشکار شد. همچنین جنگها و تجاوزاتی که در دورههای مذاکره، چه در جنگ 12روزه و چه در موارد دیگر، رخ داد، نشان داد که قدرتهایی که مدعی رهبری جهان هستند، خارج از چارچوبهای حقوقی، اخلاقی و بینالمللی عمل میکنند.
در برابر افول الگوی غربی، فرصتی تاریخی برای ظهور تمدن اسلامی پدید آمده است. تمدنها تنها بر پایه قدرت نظامی شکل نمیگیرند، بلکه بر منظومهای از ارزشها، اخلاق، عمق انسانی و فرهنگی استوارند. از این رو، ایران و محور مقاومت فرصتی استثنایی در اختیار دارند تا این ابعاد تمدنی را به جهان معرفی کنند.
دوم: جمهوری اسلامی ایران بهعنوان یک الگوی تمدنی
امروز ملتها میپرسند: حقیقت ایران چیست؟ راز این توانایی در ایستادگی و رویارویی چیست؟ چرا با وجود فشارهای عظیم تسلیم نمیشود و عقبنشینی نمیکند؟ و چرا برخلاف برخی کشورهای دیگر، دچار شکافهای داخلی شدید نمیشود؟
این پرسشها نشان میدهد که در پس موضعگیریهای سیاسی و نظامی، عمق فرهنگی و تمدنی نهفته است؛ موضوعی که بسیاری از ملتها را به جستوجوی حقیقت این الگو واداشته است.
در این مرحله، مسئولیت مبلغان، روشنفکران و علاقهمندان به مسائل ایران در ارائه پاسخهای صحیح، برجسته ساختن ابعاد اخلاقی، فرهنگی و انسانی تجربه ایران، و تبیین عوامل قدرت و ثباتی که جمهوری اسلامی در دهههای گذشته از خود نشان داده، بیش از پیش نمایان میشود.
با مرور تجربه انقلاب اسلامی درمییابیم که این انقلاب از آغاز، ابعادی فراتر از مرزهای ایران داشته و به سوی پروژه عدالت الهی و خدمت به انسان حرکت کرده است. این مسئله بهروشنی در مقدمه قانون اساسی ایران که حاوی مضامین عمیق فکری، فرهنگی و تمدنی است، مشاهده میشود. با این حال، شرایط چند دهه گذشته از جمله محاصره رسانهای، تحریفهای هدفمند و جنگهای تحمیلی، فرصت شناخت حقیقت این تجربه را از بسیاری ملتها سلب کرده بود.
اما امروز، در سایه انقلاب اطلاعات و ارتباطات، فرصت بیشتری برای معرفی این تجربه تمدنی به جهان فراهم شده است.
سوم: مغرب میان تاریخ و واقعیت معاصر
مغرب یکی از مهمترین کشورهای غرب جهان اسلام به شمار میرود و در طول تاریخ به پیوند با اهلبیت(ع) شناخته شده است. پس از واقعه فخ، مولی ادریس بن عبدالله بن حسن مثنی به مغرب آمد و قبایل آمازیغ گرد او جمع شدند و با او بیعت کردند. بدین ترتیب، دولت ادریسی بهعنوان نخستین دولت مستقل در مغرب شکل گرفت.
پس از آن نیز دولتهایی با انتساب به سادات حسنی روی کار آمدند؛ از جمله دولت سعدی و دولت علوی که تا امروز بر مغرب حکومت میکند و این کشور بهطور رسمی با عنوان «پادشاهی علوی شریف مغرب» شناخته میشود.
جنبش اسلامی متأثر از اندیشه اخوانالمسلمین، گستردهترین جریان حاضر در عرصه مغرب است و جنبشی معتدل و غیرمذهبی به شمار میرود. در مقابل، جریان سلفی از دهه هفتاد میلادی وارد مغرب شد، اما در مقایسه با برخی کشورهای عربی دیگر، تأثیر محدودی داشت.
همچنین فضای اسلامی مغرب در قبال انقلاب اسلامی ایران دچار دوگانگی شد؛ بهگونهای که برخی جنبشهای اسلامی از همان آغاز از آن حمایت کردند، در حالی که برخی دیگر تحت تأثیر گفتمانهایی قرار گرفتند که بر دامن زدن به نگرانیهای مذهبی و فرقهای تأکید داشت.
در تاریخ، نوعی ارتباط و همکاری میان دولت صفوی در ایران و برخی دولتهای مغرب وجود داشته است. همچنین مغرب همواره از پشتوانهای تاریخی و فرهنگی برخوردار بوده که آن را با مشرق جهان اسلام و مسائل کلان امت اسلامی پیوند میدهد.
چهارم: موضع مغرب در قبال ایران و مسئله فلسطین
در سطح مردمی، مغربیها ـ همانند دیگر ملتهای عربی و اسلامی ـ حمایت گستردهای از ایران در رویارویی با رژیم صهیونیستی ابراز میکنند و بسیاری از مردم، حملاتی را که عمق سرزمینهای اشغالی را هدف قرار میدهد، مایه خرسندی و شادی در افکار عمومی عربی میدانند.
در سطح سیاسی نیز شخصیتها و احزاب اسلامی و چپگرا مواضعی حمایتی نسبت به ایران، بهویژه در چارچوب مقابله با سلطه آمریکا و صهیونیسم، اتخاذ کردهاند.
در مقابل، برخی جریانهای مخالف ایران به پرونده صحرای غربی استناد میکنند؛ جایی که مغرب پیشتر به دلیل اتهاماتی مبنی بر حمایت ایران از جبهه پولیساریو، روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع کرده بود. با این حال، بسیاری از نیروهای سیاسی مغرب معتقدند که برای این اتهامات، شواهد و ادله قاطعی ارائه نشده است.
مسئله فلسطین همچنان مهمترین عامل در شکلگیری مواضع مردمی به شمار میرود. حمایت ایران از مقاومت فلسطین موجب تقویت جایگاه مثبت ایران در ذهن و احساسات بخشهای گستردهای از ملتهای عربی و اسلامی، از جمله مردم مغرب، شده است.
پنجم: چالشهای آینده و مسئولیت نخبگان
یکی از مهمترین چالشهایی که امروز مغرب با آن روبهرو است، گسترش روابط سیاسی، امنیتی و نظامی با رژیم صهیونیستی است. بسیاری از ناظران بر این باورند که این نفوذ، بهویژه در سایه روند رو به گسترش عادیسازی روابط، یک چالش راهبردی بزرگ محسوب میشود.
جهان به سوی مرحلهای جدید در حرکت است که در آن، سلطه آمریکا بهتدریج کاهش مییابد و در مقابل، قدرتهای بینالمللی و منطقهای جدیدی همچون چین، روسیه، هند و ایران ظهور میکنند. این تحول تنها به عرصه سیاسی محدود نیست، بلکه حوزههای فکری، فرهنگی و تمدنی را نیز در بر میگیرد.
امروز ملتها در جستوجوی الگوهای موفق در استقلال، توسعه و پیشرفت علمی هستند. از این رو، مسئولیت دانشجویان، روشنفکران و پژوهشگران مقیم ایران و دیگران در ارائه تصویری واقعی از تجربه ایران، چه در حوزه آموزش و پژوهش علمی و چه در عرصههای فرهنگی، هنری، عمرانی و اجتماعی، برجستهتر شده است.
ملتهای عربی و اسلامی به الگوهای الهامبخش نیاز دارند و بسیاری از این ملتها اکنون میپرسند: چرا ما نتوانستهایم با وجود همه امکانات، به آنچه ایران با وجود محاصره و تحریمها به دست آورده است، دست یابیم؟ از همین رو، معرفی صحیح این تجربه و برجسته ساختن عناصر قدرت و دستاوردهای تمدنی آن، اهمیتی ویژه پیدا میکند.
و الحمد لله رب العالمین.
